Hadislerin Tevili ve Tevessül – İmam Nevevi – İbni Hacer Hakkında
Soru: Bazı davetçiler, İmam Nevevî ve İbn-i Hacer’i hadisleri tevil ettikleri için tekfir ediyor veya bidatçı olarak adlandırıyorlar. Ya da Peygamber’in kabri vasıtasıyla şefaat istenmesini caiz görmeleri nedeniyle onları tekfir ediyorlar. Bu doğru bir yaklaşım mıdır? Bu tür insanlara cevabımız ne olmalıdır?
Cevap: İmam Nevevi ve İbn Hacer gibi ümmetin kabul ettiği büyük hadis imamlarını, bazı meselelerde yaptıkları te’viller veya tevessülü caiz görmeleri sebebiyle tekfir etmek doğru ve ilmi bir yaklaşım değildir. Çünkü ehl-i sünnet usulünde açık bir kaide vardır: Te’vil eden ve içtihat eden âlim tekfir edilmez.
Zira te’vil, nassı inkâr değil; anlamaya çalışma çabasıdır. Müctehid hata edebilir fakat hatası onu dinden çıkarmaz. “Hâkim içtihat eder ve isabet ederse iki sevap, hata ederse bir sevap alır.” (Buhâri, Müslim)
Bu hadis, içtihat hatasının küfür değil ecir vesilesi olduğunu gösterir.
Tevessül meselesi ise ihtilaflı bir konudur. Âlimler üç görüşte olmuştur…
Caiz görenler, mekruh/bidat görenler ve sakındıranlar.
Biz ise “sakındıranlar” olmamız gerektiğini düşünüyoruz.
Ancak bu ihtilaf akaidin zaruri esaslarından değildir. Tevessülü caiz gören âlimler bunu ibadet olarak değil, dua esnasında vesile olarak anlamışlardır. Şirk kastı yoktur. Bu sebeple onları tekfir etmek mümkün değildir. “Allah’a vesile arayın.” (5/Mâide-35)
Bu ayetin tefsirinde farklı yorumlar yapılmıştır. İhtilaf buradan doğmuştur. İhtilaf olan yerde tekfir değil, ilim ve edep olur.
“Bir kimse kardeşine ‘kâfir’ derse, bu söz ikisinden birine döner.”(Buhâri). Bu nedenle ehl-i kıble olan, namaz kılan, Kur’ân’a ve Resûl’e iman eden bir âlim; açık ve kesin küfür ortaya koymadıkça tekfir edilmez.
İmam Tahavi’nin kaidesi nettir: “Ehl-i kıbleden kimseyi tekfir etmeyiz.”
Bu kişilere verilecek kısa cevap şu şekilde olmalıdır; İmam Nevevi ve İbn Hacer ümmetin büyük imamlarıdır. Te’vil hatası küfür değildir. Tevessül meselesi içtihadi bir ihtilaftır. müctehid âlimler tekfir edilmez. Tekfir fitnesi ümmete zarar verir.
Ümmetin ilmi mirasını korumak gerekir. Büyük âlimleri tekfir etmek değil; hataları varsa ilim ve edep ile açıklamak, tevhidi bilinçle ama hikmetle konuşmak müminin yoludur inşaAllah…