Katılım Evim ve Benzeri Organizasyonlar HakkındaSıkça Sorulan Sorular (SSS)

Katılım Evim ve Benzeri Organizasyonlar Hakkında

SORU: Katılımevim sistemine girmek caiz mi?
Yaptığım araştırmalara göre, bir takım kimseler, sistemin bazı şartlarının İslam’ın ticaret anlayışına aykırı olduğu için caiz olmadığını söylüyorlar. Bazı kimseler de caizdir diyorlar.
Ek te şartnamesi bulunan bu tür organizasyonlar hakkında nasıl hareket etmemiz gerekir.

CEVAP:
Bu mesele evet gerçekten de çok hassas; yüzeyden bakınca “faizsiz sistem” gibi görünüyor ama işin içine girince akdin yapısı, şartlar ve uygulama şekli belirleyici oluyor. Sizin gönderdiğiniz metni dikkatle inceledik. Orada anlatılan model teorik olarak İslam hukukuna uygun olacak şekilde yazılmış. Yani sistem, katılımcıların bir araya gelip bir havuz oluşturması, birbirlerine borç vermesi ve şirketin de bunu bir hizmet ve vekâlet çerçevesinde organize etmesi üzerine kurulmuş.

Metinde özellikle öne çıkan; Para önce emanet gibi duruyor, sonra ihtiyaç sahiplerine verilince borca dönüşüyor. Şirket ise bu süreci yönetiyor ve karşılığında bir organizasyon ücreti alıyor. Kâğıt üzerinde bakıldığında bu yapı, klasik fıkıhtaki karz (borç), vekâlet ve hizmet akdi ile açıklanabiliyor. Eğer gerçekten bu şekilde işliyorsa, yani kimse verdiği borçtan dolayı fazlalık elde etmiyorsa, bu yönüyle İslam’da teşvik edilen yardımlaşma modeline benzer. Rabbimiz Allah (cc) “Kim Allah’a güzel bir borç verirse…” buyurur. (2/Bakara-245)

Ama burada mesele sadece teoride nasıl anlatıldığı değil, fiiliyatta nasıl işlediğidir. Çünkü fıkıhta bir kaide vardır: “Her borç ki menfaat getirir, o ribadır.” İşin kırılma noktası tam burasıdır. Eğer sisteme girebilmek için ödenen organizasyon ücreti, aslında dolaylı olarak borç almanın şartı haline gelmişse, yani sen o parayı ödemeden sisteme giremiyor ve borç alamıyorsan, bu durumda o ücret “hizmet bedeli” olmaktan çıkıp borca bağlı menfaat gibi değerlendirilebilir. Bu da faize kapı aralayabilir.

Bir diğer önemli mesele belirsizliktir. Özellikle çekilişli sistemlerde kişinin parayı ne zaman alacağı net değilse, burada “garar” dediğimiz riskli belirsizlik oluşur. Peygamberimiz (sav) bir rivayet de geçtiği üzere, belirsizlik içeren akitleri yasaklamıştır. Çünkü İslam’da ticaret açıklık ve adalet üzerine kurulur. Eğer bir taraf avantajlı, diğeri dezavantajlı hale geliyorsa, bu da ayrıca problem olur.

Şirketin aldığı ücret konusu da çok önemli. Eğer bu ücret gerçekten yapılan hizmetin karşılığıysa ve makul seviyedeyse, bunda bir sakınca yoktur. Ama piyasada görüldüğü gibi bazen bu ücret oldukça yüksek oluyor ve sistemden çıkıldığında dahi iade edilmiyor. Bu durumda insan ister istemez şunu soruyor: “Bu ücret gerçekten hizmetin karşılığı mı, yoksa sistemin dönmesini sağlayan gizli bir kazanç mekanizması mı?” İşte bu şüphe oluştuğu anda mesele fıkhi olarak zayıflamaya başlar.

Bir de işin zaman boyutu var. Sistemde erken çıkan kişi avantajlı, geç çıkan kişi dezavantajlıysa, bu da paranın zaman değerine göre farklı muamele görmesi anlamına gelir. Bu da faize benzeyen bir sonuç doğurabilir. Çünkü İslam’da borç ilişkisi üzerinden zaman farkına dayalı kazanç elde etmek meşru değildir.

Şimdi bütün bunları topladığımızda diyebiliriz ki; Sizin gönderdiğiniz metindeki anlatım, sistemin caiz olabilecek şekilde ayarlandığını iddia ediyor ve bunu fıkhi kavramlarla temellendiriyor. Ancak bu, sistemin her uygulamasının otomatik olarak caiz olduğu anlamına gelmez. Çünkü hüküm, teori ile birlikte uygulamaya bağlıdır.

Eğer sistem gerçekten şu dört şeyi sağlıyorsa yani: faiz yoksa, borçtan menfaat yoksa, belirsizlik minimumsa ve alınan ücret hizmet karşılığıysa, o zaman caiz diyen görüşün bir dayanağı vardır. Ama bu şartlardan biri bile zedelenirse, mesele şüpheli hale gelir.

Allah (cc) faizi kesin olarak haram kılmıştır. (2/Bakara-275) Bu kadar kesin bir yasak varken, ona benzeme ihtimali olan şeylerde dikkatli olmak gerekir. Peygamberimiz de (sav) şüpheli şeylerden uzak duran kişinin dinini koruyacağını söylemiştir.

Bu yüzden meseleye sadece “caizdir” ya da “değildir” diye bakmak yerine, “ben bu sisteme girersem kalbim rahat mı?” diye sormak gerekir. Eğer içinde en küçük bir tereddüt varsa, daha temiz ve açık yolları tercih etmek daha selametlidir. Çünkü helal nettir, haram nettir; ikisi arasında da şüpheli alanlar vardır.

Bu sistemler kağıt üzerinde İslam’a uygun hale getirilmeye çalışılmış modellerdir ama uygulamada her zaman aynı hassasiyet korunmayabilir. Bu yüzden takva açısından bakıldığında, alternatif birikim yöntemleri veya daha açık akitlere dayalı modeller genellikle daha güvenli olur. Allah (cc) en doğrusunu bilir.

İlgili Makaleler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.

Başa dön tuşu